على ربانى گلپايگانى
13
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
وجود ، تشكيك در حقيقت وجود ، حركت جوهرى و . . . . مىباشد « 1 » . اكنون يادآور مىشويم كه حكيم طباطبايى ، طرفدار مكتب فلسفى حكمت متعاليه ، و اصول و مبانى آن مىباشد . ليكن در اينجا نكتهاى هست كه بايد به آن توجه نمود و آن اينكه در بحثهاى فلسفى وى ، شيوهاى جز برهان و استدلال نظرى و عقلى به چشم نمىخورد و بر خلاف حكيم سبزوارى و حتى صدر المتألهين كه از مطالب ذوقى نيز در بررسى مسائل فلسفى بسيار بهره گرفته ، و اصطلاحات و تعبيرات عرفانى را نيز به كار گرفتهاند ، مرحوم طباطبائى ، صرفا از متد استدلال عقلى و برهانى بهره گرفته و مطالب ذوقى و اصطلاحات عرفانى را وارد بحث ننموده است . و اين امر ، خود از نقاط قوت و مزاياى متون فلسفى ايشان مىباشد ( چنانكه بيان خواهد شد ) . همانگونه كه يادآور شديم ، وى در اصول و مبانى فلسفى ، پيرو طريقهء صدرايى است ، ولى در شيوهء بحث ، صرفا از براهين عقلى استفاده مىنمايد . و از اين جهت به متد فلسفى مشاّئى نزديكتر است تا مكاتب فلسفى ديگر . و بر اين اساس مىتوان دربارهء وى چنين گفت : « حكيم طباطبايى ، « صدرائى المبنى » و « سينوى المشرب » است » . مزاياى بداية الحكمه و نهاية الحكمه هردو كتاب مزبور نسبت به متون ديگر فلسفى مزايايى دارند كه برخى را يادآور مىشويم : 1 - بهرهگيرى از اسلوب برهانى : همانگونه كه ياد نموديم شيوهء بحثهاى مرحوم طباطبايى شيوهء برهان و پرهيز از به كار بردن مطالب شعرى و حتى ذوقى در بررسى مسائل فلسفى است . رعايت اين امر براى يك متن فلسفى كلاسيك ، لازم
--> ( 1 ) در مورد تمايز روش حكمت متعاليه از روشهاى فلسفى ديگر به كتاب « آشنايى با علوم اسلامى » منطق و فلسفه ، ص 157 رجوع شود .